Reiki (Rei = tinh thần vạn vật, ki = năng lượng sống) là một liệu pháp năng lượng từ Nhật Bản, được thực hành bằng cách đặt hoặc áp tay nhẹ nhàng lên cơ thể bệnh nhân để kích thích cơ chế tự chữa lành. Tại nhiều nước phương Tây, Reiki ngày càng được áp dụng như một liệu pháp bổ trợ trong bệnh viện và cơ sở y tế nhằm giảm đau, thư giãn và cải thiện quá trình hồi phục của bệnh nhân. Theo đánh giá, Reiki hoạt động chủ yếu bằng cách kích hoạt hệ thần kinh đối giao cảm, giúp làm giảm căng thẳng, lo âu và cảm nhận đau của người bệnh. Chương trình Y học Tích hợp tại nhiều bệnh viện Mỹ và Anh thường đưa Reiki vào dịch vụ chăm sóc vì đây là liệu pháp ít rủi ro và tốn kém thấp.
Các chuyên gia y tế nhận định rằng Reiki có khả năng kích thích hệ thần kinh đối giao cảm, từ đó giúp bệnh nhân cảm thấy thư giãn, giảm đau và hồi phục nhanh hơn. Một y tá ở New York cho biết “các buổi trị liệu Reiki khiến bệnh nhân hồi phục nhanh hơn với ít đau đớn hơn”. Nhiều nghiên cứu thực tế cũng ghi nhận bệnh nhân sau khi thực hiện liệu pháp Reiki có tình trạng giấc ngủ được cải thiện và lo âu giảm đáng kể; chẳng hạn, nghiên cứu tại Bệnh viện Hartford (Connecticut) báo cáo giảm 94% lo âu, 80% buồn nôn và 78% đau, đồng thời cải thiện 86% chất lượng giấc ngủ ở phụ nữ mang thai được trị liệu Reiki. Ngoài ra, các bác sĩ và y tá nhận xét rằng Reiki giúp bệnh nhân cảm thấy thoải mái, bình tĩnh và hợp tác hơn, đồng thời làm tăng miễn dịch tự nhiên và ít cần dùng thuốc giảm đau.
- Giảm đau và lo âu: Reiki giúp bệnh nhân thư giãn sâu, giảm đau hiệu quả cả cấp tính và mãn tính.
- Hồi phục nhanh hơn, cải thiện giấc ngủ: Nhiều nghiên cứu tại bệnh viện ghi nhận sau các buổi Reiki, bệnh nhân giảm đau và lo âu rõ rệt, đồng thời giấc ngủ sâu và ngon hơn.
- Không tác dụng phụ: Reiki là phương pháp trị liệu không xâm lấn, không dùng thuốc nên gần như không có tác dụng phụ hay chống chỉ định nào. Điều này cũng giúp bệnh nhân giảm nhu cầu dùng thuốc giảm đau và giảm bớt tác dụng phụ của hóa/xạ trị như buồn nôn, mệt mỏi.
- Tăng miễn dịch và sức khỏe chung: Thực hành Reiki được cho là hỗ trợ hệ miễn dịch, cải thiện năng lượng sống và tăng cảm giác khỏe mạnh cho bệnh nhân.
Lịch sử và lý do đưa Reiki vào bệnh viện phương Tây
Reiki bắt đầu xuất hiện tại một số bệnh viện phương Tây từ những năm 1990. Ban đầu, các bệnh viện lớn như Bệnh viện Manhattan Eye, Ear and Throat (New York) cho phép y tá đã qua đào tạo Reiki sử dụng liệu pháp này kèm theo chăm sóc thường quy. Lý do chính khiến Reiki được ứng dụng là do nhu cầu chăm sóc bổ sung của bệnh nhân và nhu cầu tối ưu hóa chi phí điều trị. Nghiên cứu của Diễn đàn Y tế Hoa Kỳ (AHA) chỉ ra ngày càng có nhiều bệnh nhân yêu cầu các liệu pháp ngoài y học truyền thống, và các bệnh viện đáp ứng nhu cầu đó bằng cách bổ sung dịch vụ như Reiki. Theo khảo sát AHA năm 2007, Reiki là một trong ba liệu pháp bổ sung phổ biến nhất tại bệnh viện Mỹ: có tới 15% bệnh viện Mỹ cung cấp Reiki như một dịch vụ thường quy.
Hơn nữa, trong bối cảnh y tế hiện đại phải cân bằng giữa chi phí và chất lượng, Reiki là giải pháp “hữu hiệu về mặt chi phí” vì không yêu cầu máy móc đắt tiền và nhiều nhà trị liệu sẵn sàng phục vụ thiện nguyện. Julie Motz – một nhà trị liệu Reiki hợp tác cùng bác sĩ tim mạch Mehmet Oz tại New York – đã áp dụng Reiki trong phòng mổ cho các ca ghép tim và bắc cầu. Báo cáo của bà cho thấy các bệnh nhân được trị liệu Reiki ít đau hơn, ít suy nhược sau mổ và thậm chí không gặp hiện tượng thải ghép thông thường. Cũng tại Bệnh viện Maritime General (California), Reiki được cấp phép đưa vào dịch vụ chăm sóc để hỗ trợ bệnh nhân ung thư vú và phẫu thuật, với hiệu quả giảm lo âu và căng thẳng được công nhận rộng rãi.
Tóm lại, từ giữa thập niên 1990 đến nay, Reiki dần được các bệnh viện phương Tây chấp nhận do chính bệnh nhân và nhân viên y tế chứng kiến tác dụng thư giãn, giảm đau của nó, cũng như khả năng giảm chi phí điều trị. Bệnh viện ở Mỹ và một số nước châu Âu đã nhận thấy rằng sử dụng reiki có thể cải thiện trải nghiệm bệnh nhân, đồng thời không làm phát sinh thêm chi phí điều trị đáng kể.
Mức độ công nhận và tích hợp trong y học hiện đại
Reiki ngày càng được cộng đồng y khoa nhìn nhận là liệu pháp bổ sung an toàn, mặc dù vẫn còn nhiều ý kiến hoài nghi về cơ chế hoạt động. Hiệp hội Y tá Hoa Kỳ (ANA) đã chính thức liệt kê Reiki trong phạm vi thực hành cho phép của y tá, khẳng định đây là một hình thức chăm sóc được chấp nhận. Nhiều trung tâm y học tích hợp (integrative medicine) tại Mỹ và châu Âu cũng đưa Reiki vào danh mục dịch vụ hỗ trợ: do tính chất không xâm lấn và chi phí thấp, Reiki được xem là liệu pháp bổ sung lý tưởng để giảm đau, giảm căng thẳng và thúc đẩy phục hồi mà không phải lo lắng về tương tác thuốc.
Theo kết quả khảo sát của AHA năm 2007, có khoảng 15% bệnh viện Hoa Kỳ cung cấp Reiki như một dịch vụ thường quy cho bệnh nhân; một khảo sát riêng cho thấy Reiki nằm trong top 3 liệu pháp nội trú bổ trợ (chỉ sau massage và liệu pháp âm nhạc/thiết kế nghệ thuật). Trong giới y khoa, ngày càng có nhiều bác sĩ và y tá được đào tạo Reiki để đưa vào quy trình chăm sóc. Ví dụ, Bệnh viện Memorial Sloan-Kettering (New York) không chỉ cung cấp liệu pháp Reiki cho bệnh nhân ung thư mà còn tổ chức các lớp đào tạo định kỳ cho nhân viên và cộng đồng. Simone Zappa – quản lý bộ phận Y học Tích hợp tại đây – khẳng định: “Bệnh nhân thích [Reiki] vì nó có tác dụng”.
Ở châu Âu, từng bước chuyển biến tương tự cũng diễn ra. Tại Anh, Hiệp hội Chăm sóc Tự nhiên và Bổ sung (CNHC) đã lập sổ đăng ký tự nguyện cho nhà trị liệu Reiki từ năm 2012, nhằm bảo đảm tiêu chuẩn nghề nghiệp và thông tin cho người bệnh. Một số bang ở Đức cung cấp Reiki cho bệnh nhân ung thư và kết hợp với vật lý trị liệu; tại Thụy Sĩ và Ireland, các công ty bảo hiểm sức khỏe tư nhân đã bắt đầu chi trả cho liệu pháp Reiki như một phần của dịch vụ chăm sóc bổ sung. Ở Đan Mạch, chính quyền y tế công nhận bằng cấp Reiki (RAB) có giáo trình tương đương với khóa đào tạo lâm sàng, và cho phép bệnh nhân chọn lựa bác sĩ hoặc phương pháp chữa trị bổ sung (CAM) tại bệnh viện. Nhờ những bước tiến này, một số bệnh viện đại học ở Anh (NHS) đã triển khai dịch vụ Reiki miễn phí cho nhân viên y tế (qua dự án Reiki Medic-Care).
Tóm lại, mặc dù còn tranh cãi về mặt khoa học, Reiki ngày càng được tích hợp vào chăm sóc y tế hiện đại như một liệu pháp bổ sung, được ghi nhận bởi các tổ chức y tế lớn (như ANA, AHA) và áp dụng tại nhiều bệnh viện hàng đầu.
Các bệnh viện lớn áp dụng Reiki tại Mỹ và châu Âu
Nhiều bệnh viện và trung tâm y tế danh tiếng tại Mỹ và châu Âu đã triển khai chương trình chăm sóc bệnh nhân có bổ sung liệu pháp Reiki. Một số ví dụ tiêu biểu gồm:
- Memorial Sloan-Kettering Cancer Center (New York, Mỹ): Đây là cơ sở ung thư hàng đầu, có bộ phận Y học Tích hợp chuyên cung cấp các liệu pháp bổ sung. Bệnh viện không chỉ cho phép dùng Reiki cho bệnh nhân mà còn thường xuyên tổ chức đào tạo cho nhân viên và người nhà bệnh nhân. Simone Zappa – RN quản lý bộ phận này – nhấn mạnh “bệnh nhân thích [Reiki] vì nó có tác dụng” và họ ghi nhận tinh thần bệnh nhân được cải thiện rõ rệt sau các buổi trị liệu.
- Portsmouth Regional Hospital (New Hampshire, Mỹ): Khoa Phẫu thuật của bệnh viện này xây dựng chương trình Reiki nội trú từ năm 1997. Hơn 20 thành viên trong đội ngũ y tế (gồm y tá, kỹ thuật viên và vật lý trị liệu) được đào tạo để thực hiện Reiki trước và sau mổ. Trong hơn 8000 phiên trị liệu cho bệnh nhân phẫu thuật, ghi nhận rằng bệnh nhân cần ít thuốc mê hơn, ít đau hơn, và thời gian nằm viện ngắn hơn so với bình thường. Đây là ví dụ điển hình cho thấy kết quả “sử dụng Reiki giúp tối đa hóa chăm sóc bệnh nhân và giảm thời gian hồi phục”.
- California Pacific Medical Center (San Francisco, Mỹ): Hệ thống y tế Pacific tổ chức “Phòng Khám Sức khỏe Toàn diện và Chữa lành”, cung cấp nhiều phương pháp bổ trợ như châm cứu, dinh dưỡng trị liệu và đặc biệt là Reiki. Bác sĩ nhi khoa Mike Cantwell tại đây áp dụng Reiki cho trẻ em để giảm đau (như chấn thương cơ xương, đau đầu, nhiễm trùng) và hỗ trợ điều trị các bệnh mạn tính kèm đau mãn tính. Phòng khám cũng phục vụ cho phụ nữ mang thai và ung thư, cho thấy sự đa dạng trong ứng dụng của Reiki.
- Yale-New Haven Hospital (Connecticut, Mỹ): Khoa Tim mạch của Đại học Yale thực hiện chương trình nghiên cứu kéo dài về ảnh hưởng của Reiki lên nhịp tim. Trong một thử nghiệm lâm sàng, các bệnh nhân sau hội chứng mạch vành cấp được chia nhóm: một nhóm nhận can thiệp âm nhạc, một nhóm tự nghỉ ngơi, và một nhóm được trị liệu Reiki bởi y tá đã đào tạo. Kết quả cho thấy nhóm nhận Reiki có sự cải thiện đáng kể về độ biến thiên nhịp tim so với nhóm khác (p=0.007 vs âm nhạc, p=0.025 vs nghỉ ngơi).
- Các bệnh viện ở Anh và châu Âu: Ở Anh, nhiều bệnh viện thuộc hệ thống NHS đã triển khai chương trình Reiki Medic-Care, cung cấp miễn phí Reiki cho nhân viên y tế gặp căng thẳng và kiệt sức. Tại Tây Ban Nha, các nhóm Reiki tình nguyện đã tích cực thực hiện liệu pháp này: một tổ chức với 3000 thành viên đã thực hiện hơn 8000 buổi Reiki tại các bệnh viện Madrid năm 2013. Ở Đức, một số bệnh viện chuyên về ung thư và vật lý trị liệu cung cấp Reiki như một liệu pháp hỗ trợ cho bệnh nhân. Ngoài ra, các nước như Thụy Sĩ, Ireland đang có chính sách bảo hiểm chi trả cho Reiki, và ở Đan Mạch, Luật cho phép bệnh nhân chọn dịch vụ chăm sóc bổ sung (bao gồm Reiki) tại bệnh viện.
Nghiên cứu khoa học và thống kê liên quan
Đã có nhiều nghiên cứu lâm sàng, tổng quan và khảo sát về hiệu quả của Reiki trong bệnh viện. Một phân tích tổng quan năm 2017 (J. Evid Based Complement Altern Med) đánh giá 13 nghiên cứu có nhóm đối chứng giả dược; kết quả cho thấy 8 nghiên cứu trong đó chứng minh Reiki hiệu quả hơn giả dược, 4 nghiên cứu khác không thấy khác biệt đáng kể (do cỡ mẫu nhỏ), và chỉ 1 nghiên cứu cho kết quả trung lập. Các tác giả kết luận rằng “Reiki là liệu pháp bổ sung an toàn và nhẹ nhàng có khả năng kích hoạt hệ thần kinh đối giao cảm và hỗ trợ cả cơ thể lẫn tinh thần”.
Dự án Touchstone (2009) của Trung tâm Nghiên cứu Reiki (Mỹ) tổng hợp 25 công trình khoa học đã công bố. Kết quả phân tích cho thấy 83% nghiên cứu đạt mức bằng chứng từ “trung bình đến mạnh” ủng hộ hiệu quả của Reiki như một phương pháp trị liệu. Các phân tích
